Pozyskiwanie i przechowywanie miodu

Miodobranie to jedno z kluczowych wydarzeń w sezonie pszczelarskim. Jego termin i technika bezpośrednio wpływają na jakość i trwałość produktu. Miód zbierany zbyt wcześnie, o zbyt wysokiej zawartości wody, ulega fermentacji — a taki miód nie nadaje się do sprzedaży i traci walory smakowe.

Kiedy przeprowadzać miodobranie

Miód jest gotowy do zbioru, gdy pszczoły zasklepiły plastry. Zasklepienie oznacza, że zawartość wody w miodzie spadła do poziomu poniżej około 20%, co zapobiega fermentacji. Praktyczną metodą weryfikacji jest sprawdzenie refraktometrem — mierzy się zawartość wody w próbce miodu z plastra. Miód o zawartości wody poniżej 18,5% jest uznawany za standardowo dojrzały.

Terminy miodobrania w Polsce

Terminy miodobrania są ściśle powiązane z porami kwitnienia roślin miododajnych:

• Maj–czerwiec — miód rzepakowy, akacjowy, wczesnoletni
• Lipiec — miód lipowy, facelijowy, koniczynowy
• Sierpień–wrzesień — miód późnoletni, gryczany, wrzosowy (w rejonach wrzosowisk)

Pszczelarze specjalizujący się w konkretnych rodzajach miodu planują miodobranie tak, aby uniknąć mieszania pożytków. Wymaga to szybkiego działania — np. miód rzepakowy po kilku tygodniach zaczyna krystalizować bezpośrednio w plastrach, co znacznie utrudnia wirowanie.

Odkrywanie plastrów

Odkrywanie polega na usunięciu cienkiej woskowej warstwy zasklepków z komórek miodowych. Stosuje się do tego:

• widelec lub nóż odkrywczy — manualnie, widelcem ze stalowymi zębami lub ogrzanym nożem prowadzonym wzdłuż ramki
• elektryczny nóż odkrywczy — szybszy i wygodniejszy przy większych ilościach ramek
• maszyna odkrywcza bębnowa lub szczotkowa — stosowana w pasiekach zawodowych

Odkryte plastry umieszcza się w miodarce. Woskowe zasklepki zbiera się do cedzidła — po odcieknięciu miodu przekazuje się je do przetopienia.

Wirowanie miodu

Miodarka wiruje ramki, wyrzucając miód na ścianki bębna siłą odśrodkową. Miód spływa po ściankach do zbiornika i jest pobierany przez kranik. Najczęściej stosowane miodarki to:

• tangencjalne — ramki ustawiane są promieniście, jedną ścianą do bębna; po odwirowaniu jednej strony ramkę odwraca się
• radialne — ramki ustawiane są radialne i oddają miód z obu stron jednocześnie; stosowane głównie w pasiekach zawodowych

Prędkość wirowania zwiększa się stopniowo, by uniknąć wypadania plastrów z ramek, zwłaszcza przy ciepłym miodzie lub nowej węzie.

Filtrowanie i dojrzewanie

Po odwirowaniu miód jest przelewany przez sitko lub tkaninę filtrującą w celu usunięcia resztek wosku i pyłku. Następnie trafia do odstojnika, gdzie przez dwa do czterech dni dojrzewa w temperaturze ok. 30–35°C — bąbelki powietrza i drobiny wosku unoszą się na powierzchnię i są zbierane łyżką. Miód przeznaczony do sprzedaży musi spełniać normy określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 października 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej miodu.

Przechowywanie miodu

Miód przechowywany w prawidłowych warunkach nie traci swoich właściwości przez wiele lat. Podstawowe zasady:

• temperatura przechowywania: 10–20°C — wyższe temperatury przyspieszają enzymatyczny rozkład i ciemnienie
• naczynie: szklane słoiki z szczelną nakrętką lub pojemniki ze stali nierdzewnej
• unikanie ekspozycji na światło — promieniowanie UV przyspiesza degradację enzymów i aromatów
• wilgotność magazynu poniżej 60% — miód higroskopijnie wchłania wilgoć, co grozi fermentacją

Miód a przepisy prawne

Sprzedaż miodu w Polsce podlega przepisom o bezpieczeństwie żywności. Pszczelarz sprzedający miód bezpośrednio konsumentowi (sprzedaż bezpośrednia) zobowiązany jest do rejestracji działalności w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej lub u powiatowego lekarza weterynarii, w zależności od skali i kanału sprzedaży. Więcej informacji na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii.

Źródła

• Polski Związek Pszczelarski
• Główny Inspektorat Weterynarii