Choroby pszczół — rozpoznawanie i zapobieganie
Zdrowie rodziny pszczelej jest podstawą rentowności każdej pasieki. Choroby pszczół dzielą się na infekcyjne (wywoływane przez patogeny) i inwazyjne (pasożytnicze). W Polsce obowiązkowi leczenia i zwalczaniu podlega kilka chorób, w tym zgnilec złośliwy (zgnilec amerykański). Pozostałe są leczone profilaktycznie lub na podstawie wskazań weterynaryjnych.
Warrooza
Warrooza wywoływana jest przez roztocze Varroa destructor. To aktualnie największe zagrożenie dla pszczół w Europie i Ameryce Północnej. Samice pasożyta zasiedlają komórki z czerwiem tuż przed zasklepieniem, żywią się hemolimfą larwy i rozmnażają pod zasklepem. Dorosłe roztocze przenoszą się na pszczoły podczas kontaktu w ulu.
Objawy
Pszczoły ze zniekształconymi skrzydłami (syndrom zdeformowanych skrzydeł — DWV), zmniejszona liczebność rodziny mimo widocznego czerwiu, obecność roztoczy widocznych gołym okiem na pszczołach lub na białej podstawce diagnostycznej pod wylotem.
Leczenie warrozy wymaga stosowania środków dopuszczonych przez Inspekcję Weterynaryjną. Dostępne metody obejmują stosowanie kwasu szczawiowego (metodą spryskiwania lub sublimacji) oraz akarycydów organicznych (kwas mrówkowy, tymol). Dobór metody zależy od pory roku i siły zarażenia.
Kiedy leczyć
Leczenie przeprowadza się zwykle dwukrotnie w roku: po ostatnim miodobraniu (sierpień–wrzesień) oraz zimą, gdy rodzina jest bezrodnna — aby wyeliminować roztocze z pszczół zimowych, które przeżyją do wiosny. Leczenie wyłącznie jednorazowe pozostawia wysoki poziom pasożytów, co znacznie osłabia rodzinę.
Zgnilec amerykański
Zgnilec złośliwy, zwany zgnilcem amerykańskim, wywoływany jest przez bakterię Paenibacillus larvae. Jest chorobą podlegającą obowiązkowi leczenia i zwalczania na podstawie przepisów prawa weterynaryjnego. Przetrwalniki bakterii mogą przeżyć w środowisku przez kilkadziesiąt lat.
Objawy
Nierównomiernie zasklepiony czerw, zapadnięte wieczka komórek, brązowawa lub czarna, lepka masa w komórkach wydająca charakterystyczny kleisty włókien przy próbie wyciągnięcia wykałaczką. Wyraźny zapach gnijącego czerwiu.
W razie podejrzenia zgnilca złośliwego obowiązkiem pszczelarza jest niezwłoczne zgłoszenie do powiatowego lekarza weterynarii. Diagnoza jest potwierdzana laboratoryjnie. Dalsze postępowanie określa lekarz weterynarii.
Zgnilec europejski
Zgnilec łagodny, wywoływany przez Melissococcus plutonius, atakuje głównie larwy młodsze niż pięć dni. W odróżnieniu od zgnilca amerykańskiego, zaatakowany czerw nie daje się wyciągać w nitki. Rodziny silne często pozbywają się choroby samodzielnie w trakcie dobrego pożytku.
Nosemoza
Nosemoza wywoływana jest przez mikrosporydia: Nosema apis (tradycyjna postać, sezonowa) lub Nosema ceranae (postać przewlekła, przez cały rok). N. ceranae jest od kilku dekad dominującym patogenem w europejskich pasiekach.
Objawy i diagnostyka
Niecharakterystyczne osłabienie rodziny, skrócenie życia robotnic, biegunka przy wychyleniu z ula. Pewną diagnozę stawia się wyłącznie mikroskopowo — badając zmielone pszczoły pod mikroskopem w kierunku spor Nosema.
Leczenie nosemozy w Polsce odbywa się wyłącznie metodami dozwolonymi przez Inspekcję Weterynaryjną. Istotne znaczenie profilaktyczne ma dobrze wentylowany ul, suche miejsce zimowania i silna rodzina wchodząca w zimę.
Choroba czarnej mateczności
Wirus czarnej mateczności (Black Queen Cell Virus) infekuje larwy matek w matecznikach, które ciemnieją i obumierają. Choroba jest szczególnie groźna w czasie intensywnego wychowu matek. Nie ma zarejestrowanego leczenia — profilaktyką jest staranne odbycie odkładów i unikanie łączenia rodzin z nieznanym statusem zdrowotnym.
Profilaktyka ogólna
Niezależnie od konkretnej choroby, poniższe praktyki zmniejszają ryzyko chorób w pasiece:
- regularne przeglądy umożliwiające wczesne wykrycie objawów
- utrzymywanie silnych rodzin — słabe są bardziej podatne na wszelkie patogeny
- używanie świeżej węzy i regularna wymiana starych plastrów ciemnych
- niekarmienie pszczół miodem nieznanego pochodzenia
- dezynfekcja sprzętu po pracy z chorą rodziną
- zakup pszczół wyłącznie z certyfikowanych, zdrowych rodzin
